Nieuwe Wijerd in teken van de Wenumse beken

De nieuwe Wijerd staat in het teken van de beken in en om Wenum. Wenum ligt op de Noordoostflank van de Veluwe, waar door de aanwezigheid van een stuwwal en de laaggelegen IJssel op korte afstand grote hoogteverschillen voorkomen. Dit biedt molenaars de mogelijkheid om watermolens te bouwen en gebruik te maken van energie, die opgewekt wordt door water op raderen te laten vallen. Bij de Wenumse beken is dit op vijf plaatsen gebeurd. Henri Slijkhuis beschrijft het beeksysteem met de bijbehorende watermolens. Het complex van de Wenumse Watermolen is de enige goed behouden molen met een lange geschiedenis. Eigenaar was de gemeente Apeldoorn die jaren op zoek is geweest naar een geschikte functie voor deze historische plek met de mooie wijerd. Onlangs is het molencomplex verkocht aan een particulier.

Het Wenumse beeksysteem is niet alleen van cultuurhistorisch belang. De beken en beekdalen staan aan de basis van prachtige natuur. Hilde Ham gaat in op wantsen, die in de Wenumse Beek worden aangetroffen. Wantsen zijn klein, niet groter dan 1 centimeter. Loepjes, macrolenzen en microscopen zijn nodig bij het determineren van de verschillende soorten. Voor vissen, vogels en salamanders vormen volwassen wantsen een belangrijke voedingsbron.

Ruud Lorwa vertelt in zijn bijdrage over de aangetroffen vissen in de Wenumse beken. Er komen maar liefst negen verschillende soorten voor.

Geregeld lezen we, dat er ergens in wereld ten gevolge van extreem veel regen overstromingen zijn. In juli 2021 heeft de provincie Limburg te maken met omvangrijke overstromingen als gevolg van zware regenval. Veel beken en rivieren treden buiten hun oevers en richten grote schade aan. Henk Weltje vraagt zich af of dit ook op de Veluwe kan gebeuren. Door de klimaatverandering wisselen natte winters en droge zomers zich steeds meer af met plotselinge heftige regenbuien. Om een antwoord te vinden duikt hij de geschiedenis in.

De belangrijkste historische functie van de (sprengen)beken is de watervoerendheid. Zonder water kunnen de waterraderen van de Veluwse molens niet draaien en kunnen de  grachten rondom kastelen niet gevuld worden. Helaas ligt de tijd, dat voldoende water in de beken vanzelfsprekendheid is achter ons. Maar hoe gaat het nu eigenlijk met de watervoerendheid van de sprengen en beken op de Veluwe? Hebben we daar zicht op? Hoe beoordelen we dat? Zijn er beken die niet worden bedreigd door droog te komen staan. Kortom: wat is de staat van het water in de beek. Daarvoor proberen René Harleman, Eric Harleman en Henri Slijkhuis het project BekenSchouw van de grond krijgen.

In deze Wijerd treft u verder een artikel aan over het Waterbronpark in Apeldoorn en de gebruikelijke rubrieken “Uit het archief” en “spetters”.

Donateurs van de Bekenstichting ontvangen het blad De Wijerd. Bent u geen donateur, maar wilt u het tijdschrift ontvangen, dan kunt u De Wijerd bestellen bij het secretariaat via info@bekenstichting.nl.